Phép bói cỏ thi Đại Diễn
Phép bói cỏ thi là cách lấy quẻ mà chính Kinh Dịch chép cho mình, ghi trong Hệ Từ Thượng Truyện. Nó rườm rà hơn gieo tiền nhiều, nhưng bước nào cũng nằm sẵn trong kinh văn và phân biệt được hào lão với hào thiếu. Trang này đi theo thứ tự mười tám lần biến.
Số đại diễn năm mươi, chỗ dùng bốn mươi chín
Hệ Từ Thượng Truyện chép số đại diễn là năm mươi, chỗ dùng là bốn mươi chín. Một cọng được rút ra để riêng ngay từ đầu và không tham gia vào quá trình. Các nhà chú giải xưa nay bất đồng về việc cọng ấy tượng cho điều gì, nhưng thao tác thì không ai bàn cãi: nó nằm ngoài từ đầu đến cuối.
Ngày nay người ta thường thay cỏ thi bằng bốn mươi chín que tre hoặc que tính. Chất liệu đổi được, con số và các bước chia thì không: chính cách phân bố số dư trên con số ấy mới cho phép mười tám lần biến phân biệt hào lão với hào thiếu.
Tứ doanh, ba biến thành một hào
Một biến gồm bốn bước, gọi là tứ doanh. Chia ngẫu nhiên bốn mươi chín cọng thành hai nắm. Rút một cọng từ nắm bên phải kẹp vào kẽ ngón tay. Rồi đếm từng nắm theo nhóm bốn. Số dư của hai nắm gom lại cùng cọng đang kẹp, để riêng sang một bên.
Chỗ cỏ còn lại đi tiếp biến thứ hai và biến thứ ba, ba biến được một hào. Số cọng thu được đem chia cho bốn chỉ có thể ra sáu, bảy, tám hoặc chín. Sáu hào dựng từ dưới lên trên, cả thảy mười tám lần biến.
Lão âm, lão dương, thiếu âm, thiếu dương
Sáu là lão âm, bảy là thiếu dương, tám là thiếu âm, chín là lão dương. Hào thiếu là hào tĩnh. Hào lão là động hào: đã tới chỗ cùng cực thì quay sang mặt đối lập, lão dương biến thành âm, lão âm biến thành dương.
Đây là một trong những khác biệt thực chất so với cách gieo tiền. Ba đồng tiền cho ra lão âm và lão dương với xác suất bằng nhau và khá cao, còn phép cỏ thi thì không chia đều bốn giá trị và cho hào lão thưa hơn. Việc hai cách gieo cho ra phân bố động hào khác nhau đã được bàn tới từ lâu.
Bản quái, chi quái và lấy lời nào để đọc
Mười tám lần biến cho ra bản quái. Đem các hào lão trong đó biến sang mặt đối lập thì được chi quái. Nếu không có hào lão nào thì không có động hào, chỉ còn bản quái.
Đọc lời nào là do số động hào quyết định. Lệ biến chiêm mà Chu Hy quy nạp trong Dịch Học Khải Mông chia bảy trường hợp, chạy từ chỗ không có hào biến thì xem thoán từ của bản quái, qua các trường hợp một, hai, ba, bốn, năm hào biến, mỗi trường hợp có quy tắc riêng về việc xem bản quái hay chi quái và hào nào là chính, cho tới khi cả sáu hào đều biến. Các nhà khác sắp xếp có chỗ khác; quy tắc dùng ở đây theo lệ của Chu Hy.
Vì sao vẫn có người làm theo lối dài dòng ấy
Gieo tiền chưa tới một phút, mười tám lần biến mất mười lăm phút. Thường có hai lý do để giữ lấy cách dài: một là nó xuất từ chính kinh văn nên bước nào cũng có căn cứ thư tịch rõ ràng; hai là việc chia cỏ đếm cỏ tự nó đã là một nghi tiết trang trọng, không phải cùng một việc với một lần gieo tiền chóng vánh.
Còn về cách đoán thì quẻ đã thành rồi, hai lối y hệt nhau: cũng sáu hào, cũng bản quái và chi quái, cũng cùng một lệ chọn lời để đọc. Khác nhau chỉ ở đường đi tới quẻ và ở tần suất xuất hiện của động hào.
使用步骤
- Bắt đầu với bốn mươi chín cọng cỏ, đi hết tứ doanh phân nhị, quải nhất, thiệp tứ, quy kỳ để xong một biến
- Ba biến thành một hào, mười tám biến dựng quẻ từ dưới lên, mỗi hào chốt lại ở sáu, bảy, tám hoặc chín
- Hào lão biến ra chi quái; số hào biến quyết định lấy lời nào để đọc